دانشگاه یاسوج جامعه شناسی صنعتی 3092-636X 3 1 2026 08 23 The Investigation and Ranking of the Most Important Barriers to Business Environment Improvement in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province بررسی و رتبه‌بندی مهم‌ترین موانع بهبود فضای کسب‌وکار در استان کهگیلویه و بویراحمد 129 150 739006 10.22034/jis.2026.2092730.1064 FA فیض الله جوزاریان گروه اقتصاد، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 0009-0000-3345-2618 Journal Article 2026 07 06 Introduction: The business environment is a fundamental determinant of economic growth and is shaped by institutional, legal, infrastructural, and policy-related factors. Its quality influences investment, industrial development, and employment. Despite its natural and human resources, Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province faces persistent structural challenges in improving its business environment. This study aimed to identify and rank the most significant barriers to business environment improvement in the province and provide relevant policy implications. Method: This applied study employed a quantitative descriptive-survey design. The statistical population comprised economic actors, investors, experts, managers involved in the business environment, and provincial residents. Stratified random sampling was used, with a sample size of 384 estimated using Cochran’s formula. Of more than 450 distributed questionnaires, 390 were returned, and 359 valid questionnaires were retained for analysis. Content validity was assessed by 10 experts across 62 items grouped into seven factors, yielding a Content Validity Index (CVI) of 0.793. Cronbach’s alpha was 0.705 in a pilot study of 30 participants. The KMO value was 0.902, and Bartlett’s test was significant, confirming sampling adequacy. Data were analyzed using descriptive statistics, the Friedman test, multiple regression, and Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Findings: The Friedman test ranked perceived barriers from highest to lowest as follows: educational and health barriers (5.89), commercial and financial barriers (5.62), macroeconomic barriers (5.34), innovation and technological barriers (5.08), institutional barriers (4.41), provincial and regional barriers (3.27), and infrastructural barriers (2.39). However, the PLS-SEM results revealed a different pattern. Institutional barriers (β = 0.552) and provincial and regional barriers (β = 0.537) were the strongest predictors of business environment constraints, while the remaining dimensions showed weaker effects. The model explained 61.4% of the variance, indicating substantial explanatory power. Conclusion: The study reveals an important gap between actors’ perceived priorities and the structural effects of different barriers. Although institutional and provincial/regional barriers received relatively lower priority in the Friedman ranking, they emerged as the most influential constraints in the structural model. This discrepancy may reflect the gradual normalization of institutional barriers and their incorporation into everyday business practices. Accordingly, improving the provincial business environment requires greater attention to institutional reform, provincial and regional governance structures, and administrative capacity. Such reforms should be complemented by measures that increase awareness among economic actors and strengthen their capacity to identify and address structural constraints. These interventions can contribute to sustainable improvements in the business environment and support investment, employment, and economic development in the province. چکیده مبسوط<br>مقدمه: فضای کسب‌وکار به‌عنوان یکی از عوامل بنیادین رشد اقتصادی، تحت تأثیر مجموعه‌ای از متغیرهای نهادی، حقوقی، زیرساختی و سیاستی شکل می‌گیرد و کیفیت آن نقش تعیین‌کننده‌ای در جذب سرمایه‌گذاری، توسعه صنعتی و ایجاد اشتغال در بخس های مختلف اقتصادی ایفا می‌نماید. استان کهگیلویه و بویراحمد با وجود برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و انسانی فراوان، همواره با چالش‌هایی ساختاری در بهبود فضای کسب‌وکار مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی، شناسایی و رتبه‌بندی مهم‌ترین موانع فضای کسب‌وکار در این استان و ارائه پیشنهادات سیاستی تهیه گردید.<br>روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی_پیمایشی با رویکرد کمّی است. جامعه آماری شامل فعالان اقتصادی، سرمایه‌گذاران، خبرگان، مدیران مرتبط با فضای کسب‌وکار و ساکنان استان است. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای انجام و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۸۴ نفر برآورد شد؛ بیش از ۴۵۰ پرسشنامه توزیع، ۳۹۰ پرسشنامه بازگشت و پس از غربالگری، ۳۵۹ پرسشنامه معتبر مبنای تحلیل قرار گرفت. روایی محتوایی با مشارکت ۱۰ خبره روی ۶۲ گویه در قالب ۷ عامل ارزیابی و شاخص CVI برابر793/0 به‌دست آمد. آلفای کرونباخ در مطالعه مقدماتی بر اساس اطلاعت۳۰ پاسخ‌دهنده 705/0 حاصل شد. شاخص KMO برابر902/0 و معناداری آزمون بارتلت کفایت داده‌ها را تأیید نمود. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون فریدمن، رگرسیون چندگانه و مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) انجام شد.<br>یافته‌ها: آزمون فریدمن ترتیب اولویت ادراک ‌شده موانع را به‌صورت موانع آموزشی و بهداشتی (میانگین رتبه ۵٫۸۹)، تجاری و مالی(۵٫۶۲)، کلان (۵٫۳۴)، نوآوری و فناوری(۵٫۰۸)، نهادی(۴٫۴۱)، استانی و منطقه‌ای(۳٫۲۷) و زیرساختی (۲٫۳۹) تعیین نموده است. در مقابل، مدل ساختاری PLS-SEM الگوی متفاوتی آشکار نمود؛ موانع نهادی (552/0= β) و استانی و منطقه‌ای (537/0= β) برترین پیش‌بینی‌کننده‌ها بوده اند، درحالی‌که سایر ابعاد اثر محدودتری دارند. مدل در مجموع 614/0 از واریانس را تبیین نموده است که قدرت تبیین مدل «متوسط تا بالا» محسوب می‌شود. <br>نتیجه‌گیری: مهم‌ترین یافته پژوهش، شکاف میان «اولویت ادراک ‌شده» و «اثر ساختاری واقعی» است؛ موانع نهادی و استانی و منطقه‌ای که در ادراک فعالان اقتصادی رتبه‌ای پایین دارند، در عمل تعیین‌کننده‌ترین عوامل محدودکننده فضای کسب‌وکار در سطح استان کهگیلویه و بویراحمد هستند. این شکاف را می‌توان با، عادی‌سازی و درونی‌شدن تدریجی، موانع نهادی تبیین نمود. بر این اساس، اولویت اصلاحات سیاستی باید بر بازسازی ساختارهای نامناسب؛ نهادی، استانی و منطقه ای و تقویت ظرفیت حکمرانی استانی، همراه با برنامه‌های آگاه‌سازی فعالان اقتصادی متمرکز باشد، تا بهبودی پایدار در فضای کسب‌وکار استان فراهم بگردد.<br>کلیدواژه‌ها: فضای کسب‌وکار، موانع نهادی، موانع استانی و منطقه‌ای https://jis.yu.ac.ir/article_739006_9d7e47f10da36d35f4c5fe47fe8a1062.pdf